DETALHES DA TURMA
Seminário de Cultura e Sociedade Moderna I
Nome da Disciplina: Seminário de Cultura e Sociedade Moderna I
Carga Horária: 90
Créditos: 4
Obrigatória: Não
EMENTA
I. Ementa
A disciplina investiga a construção, circulação e transformação da cultura política na transição do Renascimento à Contrarreforma e ao Barroco (1550–1650), tomando Roma — Urbs et Orbs — como observatório privilegiado de
análise em perspectiva comparada. Partindo do diálogo entre história política renovada, história intelectual, história cultural e história da comunicação, o curso examina os processos de reconfiguração da autoridade, da memória histórica e das formas de legitimação do poder na Europa e no Novo Mundo. Nas unidades programáticas serão abordadas as interações entre historiografia, teologia, ritualidade pública, iconografia e representações simbólicas, analisando-se tanto fontes textuais (históricas, teológicas, diplomáticas, inquisitoriais) quanto visuais (cerimoniais, emblemas, iconografia política). O curso enfatiza os processos de mediação política, os mecanismos de censura, a produção de identidades confessionais e dinásticas, e a construção de narrativas históricas como instrumentos de comunicação e consolidação do poder. A disciplina dialoga com autores como Merio Scattola (comunicação política), Paolo Prodi (teologia política), M.A. Visceglia (cidade ritual), entre outros, e privilegia o trabalho direto com fontes impressas e iconográficas.
I – Transição e Reconfiguração da Cultura Política (1550–1650)
Da cultura política renascentista (cidade-Estado, respublica christiana) ao mundo da Contrarreforma.
A crise da “libertà d’Italia” e o reposicionamento político da Igreja de Roma.
Roma como centro articulador de linguagens políticas plurais.
Perspectivas de história intelectual na análise das transformações político-culturais.
II – Teologia, Curialidade e Comunicação Política
O campo teológico como espaço de elaboração de fundamentos do poder papal.
Teólogos na Curia romana e sua interação com diplomatas e elites políticas.
Ensino teológico, doutrina e implicações políticas.
A formação da tradição historiográfica jesuítica e sua projeção global.
Relações entre uso do passado, ortodoxia e consolidação institucional.
III– Historiografia e Processos Identitários no Novo Mundo
Da historia natural y moral à história política americana.
Genealogias mítico-simbólicas e integração ao planeta católico.
Debate sobre identidade americana (Solórzano Pereira, Torquemada).
Escola historiográfica toledana e reflexão sobre poder incaico e hispânico.
Linguagens escritas e iconográficas na cultura andina.
IV – Iconografia do Poder e Comunicação Simbólica
Emblemática política seiscentista.
Representações visuais dos arcana imperii.
Iconografia da Europa no século XVII.
Fontes iconográficas como documentos da cultura política.
Comunicação simbólica e construção de sentidos políticos.
BIBLIOGRAFIA
Bibliografia
Fontes
Acosta, José de. De Christo Revelato libri novem. Roma: Iacobum Tornerium, 1590. ---. Obras del P. José de Acosta. Madrid: Biblioteca de Autores Españoles, 1954. ---. De temporibus novissimis libri quatuor. Roma: Iacobi Tornerii, 1590. Acquaviva, Claudio. Lettere de’ Prepositi Generali a’ Padri e fratelli della Compagnia di Gesù. Roma: nel Collegio Romano, 1606.
Alegambe, Philippe. Bibliotheca Scriptorum Societatis Iesu. Roma: ex typographia Iacobi Antonij de Lazzaris Varesij, 1676.
---. Heroes et victimae charitatis Societatis Iesu. Roma: Ex Tipographia Varesii, 1658.
---. Mortes illustres, et gesta eorum de Societatis Iesu. Roma: Ex Tipographia Varesii, 1657.
Bartoli, Daniello. Della vita e dell’istituto di S. Ignatio, fondatore della Compagnia di Giesù. Roma: Appresso Domenico Manelfi, 1659.
Battista de Luca, Giovanni. Il principe cristiano pratico. Roma: Nella stamperia della reuerenda Camera apostolica, 1680.
Bellori, Giovanni Pietro. Nota delli musei, librerie, galerie et ornamenti di statue e pitture ne palazzi, nelle case e ne’ giardini di Roma. Roma: Deversin e Cesaretti, 1664.
Bertonio, Ludovico. Arte y grammática [sic] muy copiosa de la lengua aymara: con muchos y varios modos de hablar para su mayor declaración, con la tabla de los capítulos y cosas que en ella se contienen. Roma: Luis Zanetti, 1603. Botero, Giovanni. Della ragion di stato. Venecia: Appresso I. Gioliti, 1589.
---. Delle relationi universali. Prima parte. Roma: Giorgio Ferrari, 1591.
Campuzano Sotomayor, Balthasar. Planeta Catholico sobre el Psalmo 18. Madrid: Diego Diez de la Carrera, 1646.
Cardim, Antonio Francisco. Fasciculus e Iapponicis floribus, suo adhuc madentibus sanguine, compositus. Roma: Corbelletti, 1646.
Córdova y Castro, Francisco. Festivos cultos, célebres aclamaciones que la siempre triunfante Roma dio a la bienaventurada Rosa de S. Maria Virgen de Lima. Roma: Nicolás Ángel Tinas, 1668.
Damhouder, Joost de. Paraenses christianae sivi loci communes, ad religionemet pietatem christianam pertinentes. Amberes: apud Ioannem Bellerum, 1571.
Fernández, Juan Patricio. Relazione istorica della nuova cristianità degl’indiani cichiti. Roma: A. Roddi, 1729.
González de Acuña, Antonio. Rosa mística. Vida y muerte de Santa Rosa de S. María Virgen. Roma: Nicolas Angel Tinas, 1671.
González de Mendoza, Juan. Historia de las cosas mas notables, ritos y costumbres, del gran Reyno de la China [...] con un Itinerario del nuevo mundo. Roma: Grassi, 1585.
Hansen, Leonardo. Vita mirabilis et mors pretiosa venerabilis sororis Rosae de Sancta Maria Limensis. Roma: Nicolas Angel Tinas, 1664.
Ingoli, Francesco. Relazione delle quattro parti del mondo. Roma: Urbaniana, 1999.
Ovalle, Alonso. Histórica relación del Reyno de Chile. Roma: Francesco Cavallo, 1646.
Palafox, Juan de. Delle Eccellenze di S. Pietro principe degli Apostoli Vicario Universale di Gesù Cristo. Roma: nella Stamperia di Propaganda, 1788.
Pole, Reginald. De Concilio. Roma: Apud Paulum Manutium, 1562.
Possevino, Antonio. Bibliotheca selecta qua agitur de ratione studiorum in historia, in disciplinis, in salute omnium procuranda. Roma: Tipografia Apostólica Vaticana, 1593.
---. Il soldato cristiano. Roma: Per li heredi di Valerio & Luigi Dorici, 1569.
Ribadeneira, Pedro y Philippe Alegambe. Bibliotheca Scriptorum Societatis Iesu. Roma: Iacobi Antoni de Lazzaris Varesi, 1676.
Sacchini, Francesco. Historia Societatis Iesu pars quarta. Roma: Typis Dominici Manelphij, 1652.
Sarpi, Paolo. Istoria del Concilio de Trento, 2 vols. Torino: Einaudi, 2011.
Sepúlveda, Juan Ginés. De convenientia militaris disciplinae cum Christiana religione dialogus qui inscribitur Democrates. Apud Antonium Bladum, 1535.
Bibliografia secundária
Albani, Benedetta. “Un intreccio complesso: il ricorso alla Sede Apostolica da parte dei fedeli del Nuovo Mondo: prime note su uno studio in corso”. Mélanges de l’École française de Rome. Moyen-âge, vol. 125, n.º 1, 2013, pp. 45-60.
---. “Nuova luce sulle relazioni tra la Sede Apostolica e le Americhe. La pratica della concessione del pase regio ai documenti pontifici destinati alle Indie”. Eusebio Francesco Chini e il suo tempo. Una riflessione storica, editado por Claudio Ferlan. Trento: FBK Press, 2012, pp. 83-102.
Albani, Benedetta y Giovanni Pizzorusso. “Problematizando el Patronato Regio. Nuevos acercamientos al gobierno de la Iglesia iberoamericana desde la perspectiva de la Santa Sede”. Actas del XIX Congreso del Instituto
Internacional de Historia del Derecho Indiano (Berlín 2016), coordinado por Thomas Duve. Madrid: Instituto Internacional de Historia del Derecho Indiano, 2017, pp. 519-544.
Aram, Bethany y Bartolomé Yun-Casalilla. Global Goods and the Spanish Empire, 1492- 1824. Circulation, Resistance and Diversity. Nueva York: Palgrave Macmillan, 2014, doi: https://doi.org/10.1057/9781137324054. Ares, Berta y Serge Gruzinski. Entre dos mundos. Fronteras culturales y agentes mediadores. Sevilla: Escuela de Estudios Hispanoamericanos, 1997.
Baratin, Marc y Christian Jacob. Le pouvoir des bibliothèques. La mémoire des livres en Occident. París: Albin Michel, 1996.
Bourdieu, Pierre y Roger Chartier. “La lecture: une pratique culturelle”. Pratiques de la lecture. Paris: Éditions Rivages, 1985, pp. 266-294.
Bouza, Fernando. Del escribano a la biblioteca. La civilización escrita europea en la Alta Edad Moderna (siglos XV-XVII). Madrid: Síntesis, 1992.
Broggio, Paolo. “Teologia ‘romana’ e universalismo papale: la conquista del mondo (secoli XVI-XVII)”. Papato e politica internazionale nella prima età moderna, editado por Maria Antonietta Visceglia. Roma: Viella, 2013, pp. 441-477. Cañeque, Alejandro. Un imperio de mártires. Religión y poder en las fronteras de la monarquía hispánica. Madrid: Marcial Pons, 2020.
Cárdenas, Elisa. Roma: el descubrimiento de América. México: El Colegio de México, 2018.
Cardim, Pedro et al. Polycentric Monarchie: How did early modern Spain and Portugal achieve and maintain a global hegemony? Brighton: Sussex Academic Press, 2012.
Castelnau-L’Estoile, Charlotte de et al. Missions d’évangélisation et circulation des savoirs XVI e XVIII siècle. Madrid: Casa de Velázquez, 2011.
Cavallo, Guglielmo y Roger Chartier. Historia de la lectura en el mundo occidental. Madrid: Taurus, 1998.
Chakrabarty, Dipesh. Al margen de Europa. Pensamiento poscolonial y diferencia histórica. Barcelona: Tusquets, 2008.
De Munck, Bert y Antonella Romano, eds. Knowledge and the Early Modern City. A History of Entanglements. Nueva York: Routledge, 2009.
Ditchfield, Simon. “The ‘Making’ of Roman Catholicism as a World Religion”. Multiple Reformations? The Many Faces and Legacies of the Reformation, editado por Jan Stievermann y Randall C. Zachman. Tubinga: Mohr Siebeck, 2018, pp. 189-203.
Estenssoro, Juan Carlos. Del paganismo a la santidad. La incorporación de los indios del Perú al catolicismo, 1532-1750. Lima: IFEA, 2003.
Gaune, Rafael y Antonella Romano. “Fragmentos de un mundo en tránsito entre América y Europa. Experimentos desde Chile”. História Unisinos, vol. 23, n.º 3, 2019, pp. 138-143.
Kontler, László et al. Negotiating Knowledge in Early Modern Empires: A Decentered View. Nueva York: Palgrave Macmillan, 2014, doi: https://doi.org/10.1057/9781137484017. Koselleck, Reinhart. Futuro pasado. Para una semántica de los tiempos históricos. Barcelona: Paidós, 1993.
Maillard, Natalia, ed. Books in the Catholic World during the Early Modern Period. Leiden: Brill, 2014.
Marcocci, Giussepe et al., eds. Space and Conversion in Global Perspective. Leiden: Brill, 2014.
Pizzorusso, Giovanni. Governare le missioni, conoscere il mondo nel XVII secolo La Congregazione Pontificia De Propaganda Fide. Roma: Sette Città, 2018.
Po-Chia Hsia, Ronnie. The World of Catholic Renewal 1400-1700. Cambridge: CUP, 1998.
Prodi, Paolo. Il sovrano pontefice. Un corpo e due anime: la monarchia papale nella prima età moderna. Bolonia: Il Mulino, 2006.
Prodi, Paolo y Wolfgang Reinhard. “Il Concilio di Trento di fronte alla politica e al diritto moderno. Introduzione”. Il Concilio di Trento e il moderno, de Paolo Prodi y Wolfgang Reinhard. Bolonia: Il Mulino, 1996, pp. 7-26.
Prosperi, Adriano. Visceglia, Maria Antonietta. Papato e politica internazionale nella prima età moderna. Roma: Viella, 2013.
Wendt, Helge. The Globalization of Knowledge in the Iberian Colonial World. Berlín: Max Planck Institute for the History of Science, 2016.
Werner Michael y Benedicte Zimmermann. “Beyond Comparison: Histoire Croisée and the Challenge of Reflexivity”. History and Theory, vol. 45, 2006, pp. 30-50, doi: https://doi. org/10.1111/j.1468-2303.2006.00347.x.
Withers, Charles. “Place and the ‘Spatial Turn’ in Geography and in History”. Journal of the History of Ideas, n.º 70, 2009, pp. 637-658, doi: https://doi.org/10.1353/jhi.0.0054.
Yun-Casalilla, Bartolomé. Iberian World Empires and the Globalization of Europe 1415-1668. Nueva York: Palgrave, 2019.
VOLTAR
Nome da Disciplina: Seminário de Cultura e Sociedade Moderna I
Carga Horária: 90
Créditos: 4
Obrigatória: Não
EMENTA
I. Ementa
A disciplina investiga a construção, circulação e transformação da cultura política na transição do Renascimento à Contrarreforma e ao Barroco (1550–1650), tomando Roma — Urbs et Orbs — como observatório privilegiado de
análise em perspectiva comparada. Partindo do diálogo entre história política renovada, história intelectual, história cultural e história da comunicação, o curso examina os processos de reconfiguração da autoridade, da memória histórica e das formas de legitimação do poder na Europa e no Novo Mundo. Nas unidades programáticas serão abordadas as interações entre historiografia, teologia, ritualidade pública, iconografia e representações simbólicas, analisando-se tanto fontes textuais (históricas, teológicas, diplomáticas, inquisitoriais) quanto visuais (cerimoniais, emblemas, iconografia política). O curso enfatiza os processos de mediação política, os mecanismos de censura, a produção de identidades confessionais e dinásticas, e a construção de narrativas históricas como instrumentos de comunicação e consolidação do poder. A disciplina dialoga com autores como Merio Scattola (comunicação política), Paolo Prodi (teologia política), M.A. Visceglia (cidade ritual), entre outros, e privilegia o trabalho direto com fontes impressas e iconográficas.
I – Transição e Reconfiguração da Cultura Política (1550–1650)
Da cultura política renascentista (cidade-Estado, respublica christiana) ao mundo da Contrarreforma.
A crise da “libertà d’Italia” e o reposicionamento político da Igreja de Roma.
Roma como centro articulador de linguagens políticas plurais.
Perspectivas de história intelectual na análise das transformações político-culturais.
II – Teologia, Curialidade e Comunicação Política
O campo teológico como espaço de elaboração de fundamentos do poder papal.
Teólogos na Curia romana e sua interação com diplomatas e elites políticas.
Ensino teológico, doutrina e implicações políticas.
A formação da tradição historiográfica jesuítica e sua projeção global.
Relações entre uso do passado, ortodoxia e consolidação institucional.
III– Historiografia e Processos Identitários no Novo Mundo
Da historia natural y moral à história política americana.
Genealogias mítico-simbólicas e integração ao planeta católico.
Debate sobre identidade americana (Solórzano Pereira, Torquemada).
Escola historiográfica toledana e reflexão sobre poder incaico e hispânico.
Linguagens escritas e iconográficas na cultura andina.
IV – Iconografia do Poder e Comunicação Simbólica
Emblemática política seiscentista.
Representações visuais dos arcana imperii.
Iconografia da Europa no século XVII.
Fontes iconográficas como documentos da cultura política.
Comunicação simbólica e construção de sentidos políticos.
BIBLIOGRAFIA
Bibliografia
Fontes
Acosta, José de. De Christo Revelato libri novem. Roma: Iacobum Tornerium, 1590. ---. Obras del P. José de Acosta. Madrid: Biblioteca de Autores Españoles, 1954. ---. De temporibus novissimis libri quatuor. Roma: Iacobi Tornerii, 1590. Acquaviva, Claudio. Lettere de’ Prepositi Generali a’ Padri e fratelli della Compagnia di Gesù. Roma: nel Collegio Romano, 1606.
Alegambe, Philippe. Bibliotheca Scriptorum Societatis Iesu. Roma: ex typographia Iacobi Antonij de Lazzaris Varesij, 1676.
---. Heroes et victimae charitatis Societatis Iesu. Roma: Ex Tipographia Varesii, 1658.
---. Mortes illustres, et gesta eorum de Societatis Iesu. Roma: Ex Tipographia Varesii, 1657.
Bartoli, Daniello. Della vita e dell’istituto di S. Ignatio, fondatore della Compagnia di Giesù. Roma: Appresso Domenico Manelfi, 1659.
Battista de Luca, Giovanni. Il principe cristiano pratico. Roma: Nella stamperia della reuerenda Camera apostolica, 1680.
Bellori, Giovanni Pietro. Nota delli musei, librerie, galerie et ornamenti di statue e pitture ne palazzi, nelle case e ne’ giardini di Roma. Roma: Deversin e Cesaretti, 1664.
Bertonio, Ludovico. Arte y grammática [sic] muy copiosa de la lengua aymara: con muchos y varios modos de hablar para su mayor declaración, con la tabla de los capítulos y cosas que en ella se contienen. Roma: Luis Zanetti, 1603. Botero, Giovanni. Della ragion di stato. Venecia: Appresso I. Gioliti, 1589.
---. Delle relationi universali. Prima parte. Roma: Giorgio Ferrari, 1591.
Campuzano Sotomayor, Balthasar. Planeta Catholico sobre el Psalmo 18. Madrid: Diego Diez de la Carrera, 1646.
Cardim, Antonio Francisco. Fasciculus e Iapponicis floribus, suo adhuc madentibus sanguine, compositus. Roma: Corbelletti, 1646.
Córdova y Castro, Francisco. Festivos cultos, célebres aclamaciones que la siempre triunfante Roma dio a la bienaventurada Rosa de S. Maria Virgen de Lima. Roma: Nicolás Ángel Tinas, 1668.
Damhouder, Joost de. Paraenses christianae sivi loci communes, ad religionemet pietatem christianam pertinentes. Amberes: apud Ioannem Bellerum, 1571.
Fernández, Juan Patricio. Relazione istorica della nuova cristianità degl’indiani cichiti. Roma: A. Roddi, 1729.
González de Acuña, Antonio. Rosa mística. Vida y muerte de Santa Rosa de S. María Virgen. Roma: Nicolas Angel Tinas, 1671.
González de Mendoza, Juan. Historia de las cosas mas notables, ritos y costumbres, del gran Reyno de la China [...] con un Itinerario del nuevo mundo. Roma: Grassi, 1585.
Hansen, Leonardo. Vita mirabilis et mors pretiosa venerabilis sororis Rosae de Sancta Maria Limensis. Roma: Nicolas Angel Tinas, 1664.
Ingoli, Francesco. Relazione delle quattro parti del mondo. Roma: Urbaniana, 1999.
Ovalle, Alonso. Histórica relación del Reyno de Chile. Roma: Francesco Cavallo, 1646.
Palafox, Juan de. Delle Eccellenze di S. Pietro principe degli Apostoli Vicario Universale di Gesù Cristo. Roma: nella Stamperia di Propaganda, 1788.
Pole, Reginald. De Concilio. Roma: Apud Paulum Manutium, 1562.
Possevino, Antonio. Bibliotheca selecta qua agitur de ratione studiorum in historia, in disciplinis, in salute omnium procuranda. Roma: Tipografia Apostólica Vaticana, 1593.
---. Il soldato cristiano. Roma: Per li heredi di Valerio & Luigi Dorici, 1569.
Ribadeneira, Pedro y Philippe Alegambe. Bibliotheca Scriptorum Societatis Iesu. Roma: Iacobi Antoni de Lazzaris Varesi, 1676.
Sacchini, Francesco. Historia Societatis Iesu pars quarta. Roma: Typis Dominici Manelphij, 1652.
Sarpi, Paolo. Istoria del Concilio de Trento, 2 vols. Torino: Einaudi, 2011.
Sepúlveda, Juan Ginés. De convenientia militaris disciplinae cum Christiana religione dialogus qui inscribitur Democrates. Apud Antonium Bladum, 1535.
Bibliografia secundária
Albani, Benedetta. “Un intreccio complesso: il ricorso alla Sede Apostolica da parte dei fedeli del Nuovo Mondo: prime note su uno studio in corso”. Mélanges de l’École française de Rome. Moyen-âge, vol. 125, n.º 1, 2013, pp. 45-60.
---. “Nuova luce sulle relazioni tra la Sede Apostolica e le Americhe. La pratica della concessione del pase regio ai documenti pontifici destinati alle Indie”. Eusebio Francesco Chini e il suo tempo. Una riflessione storica, editado por Claudio Ferlan. Trento: FBK Press, 2012, pp. 83-102.
Albani, Benedetta y Giovanni Pizzorusso. “Problematizando el Patronato Regio. Nuevos acercamientos al gobierno de la Iglesia iberoamericana desde la perspectiva de la Santa Sede”. Actas del XIX Congreso del Instituto
Internacional de Historia del Derecho Indiano (Berlín 2016), coordinado por Thomas Duve. Madrid: Instituto Internacional de Historia del Derecho Indiano, 2017, pp. 519-544.
Aram, Bethany y Bartolomé Yun-Casalilla. Global Goods and the Spanish Empire, 1492- 1824. Circulation, Resistance and Diversity. Nueva York: Palgrave Macmillan, 2014, doi: https://doi.org/10.1057/9781137324054. Ares, Berta y Serge Gruzinski. Entre dos mundos. Fronteras culturales y agentes mediadores. Sevilla: Escuela de Estudios Hispanoamericanos, 1997.
Baratin, Marc y Christian Jacob. Le pouvoir des bibliothèques. La mémoire des livres en Occident. París: Albin Michel, 1996.
Bourdieu, Pierre y Roger Chartier. “La lecture: une pratique culturelle”. Pratiques de la lecture. Paris: Éditions Rivages, 1985, pp. 266-294.
Bouza, Fernando. Del escribano a la biblioteca. La civilización escrita europea en la Alta Edad Moderna (siglos XV-XVII). Madrid: Síntesis, 1992.
Broggio, Paolo. “Teologia ‘romana’ e universalismo papale: la conquista del mondo (secoli XVI-XVII)”. Papato e politica internazionale nella prima età moderna, editado por Maria Antonietta Visceglia. Roma: Viella, 2013, pp. 441-477. Cañeque, Alejandro. Un imperio de mártires. Religión y poder en las fronteras de la monarquía hispánica. Madrid: Marcial Pons, 2020.
Cárdenas, Elisa. Roma: el descubrimiento de América. México: El Colegio de México, 2018.
Cardim, Pedro et al. Polycentric Monarchie: How did early modern Spain and Portugal achieve and maintain a global hegemony? Brighton: Sussex Academic Press, 2012.
Castelnau-L’Estoile, Charlotte de et al. Missions d’évangélisation et circulation des savoirs XVI e XVIII siècle. Madrid: Casa de Velázquez, 2011.
Cavallo, Guglielmo y Roger Chartier. Historia de la lectura en el mundo occidental. Madrid: Taurus, 1998.
Chakrabarty, Dipesh. Al margen de Europa. Pensamiento poscolonial y diferencia histórica. Barcelona: Tusquets, 2008.
De Munck, Bert y Antonella Romano, eds. Knowledge and the Early Modern City. A History of Entanglements. Nueva York: Routledge, 2009.
Ditchfield, Simon. “The ‘Making’ of Roman Catholicism as a World Religion”. Multiple Reformations? The Many Faces and Legacies of the Reformation, editado por Jan Stievermann y Randall C. Zachman. Tubinga: Mohr Siebeck, 2018, pp. 189-203.
Estenssoro, Juan Carlos. Del paganismo a la santidad. La incorporación de los indios del Perú al catolicismo, 1532-1750. Lima: IFEA, 2003.
Gaune, Rafael y Antonella Romano. “Fragmentos de un mundo en tránsito entre América y Europa. Experimentos desde Chile”. História Unisinos, vol. 23, n.º 3, 2019, pp. 138-143.
Kontler, László et al. Negotiating Knowledge in Early Modern Empires: A Decentered View. Nueva York: Palgrave Macmillan, 2014, doi: https://doi.org/10.1057/9781137484017. Koselleck, Reinhart. Futuro pasado. Para una semántica de los tiempos históricos. Barcelona: Paidós, 1993.
Maillard, Natalia, ed. Books in the Catholic World during the Early Modern Period. Leiden: Brill, 2014.
Marcocci, Giussepe et al., eds. Space and Conversion in Global Perspective. Leiden: Brill, 2014.
Pizzorusso, Giovanni. Governare le missioni, conoscere il mondo nel XVII secolo La Congregazione Pontificia De Propaganda Fide. Roma: Sette Città, 2018.
Po-Chia Hsia, Ronnie. The World of Catholic Renewal 1400-1700. Cambridge: CUP, 1998.
Prodi, Paolo. Il sovrano pontefice. Un corpo e due anime: la monarchia papale nella prima età moderna. Bolonia: Il Mulino, 2006.
Prodi, Paolo y Wolfgang Reinhard. “Il Concilio di Trento di fronte alla politica e al diritto moderno. Introduzione”. Il Concilio di Trento e il moderno, de Paolo Prodi y Wolfgang Reinhard. Bolonia: Il Mulino, 1996, pp. 7-26.
Prosperi, Adriano. Visceglia, Maria Antonietta. Papato e politica internazionale nella prima età moderna. Roma: Viella, 2013.
Wendt, Helge. The Globalization of Knowledge in the Iberian Colonial World. Berlín: Max Planck Institute for the History of Science, 2016.
Werner Michael y Benedicte Zimmermann. “Beyond Comparison: Histoire Croisée and the Challenge of Reflexivity”. History and Theory, vol. 45, 2006, pp. 30-50, doi: https://doi. org/10.1111/j.1468-2303.2006.00347.x.
Withers, Charles. “Place and the ‘Spatial Turn’ in Geography and in History”. Journal of the History of Ideas, n.º 70, 2009, pp. 637-658, doi: https://doi.org/10.1353/jhi.0.0054.
Yun-Casalilla, Bartolomé. Iberian World Empires and the Globalization of Europe 1415-1668. Nueva York: Palgrave, 2019.